چگونه مد لوکس می‌تواند به منبع درآمد فوتبال ایران تبدیل شود؟

به گزارش پایگاه تخصصی اقتصاد ورزش، معرفی دومین فصل همکاری برند لوکس AMIRI با باشگاه بارسلونا، نمونه‌ای قابل‌توجه از توسعه کسب‌وکار در فوتبال حرفه‌ای است. در این همکاری، مایک امیری، طراح ایرانی‌آمریکایی و بنیان‌گذار AMIRI، برای بازیکنان و مدیران باشگاه پوشاک رسمی اختصاصی طراحی کرده است؛ محصولاتی که هویت بصری بارسلونا را با طراحی معاصر و خیاطی لوکس پیوند می‌دهند.

این همکاری که از نوامبر ۲۰۲۵ آغاز شد، برای پنج سال و تا پایان فصل ۲۰۲۹–۲۰۳۰ برنامه‌ریزی شده است. مجموعه فصل دوم نیز در اکتبر ۲۰۲۶ معرفی شد. با وجود آنکه ارزش مالی قرارداد به‌طور عمومی اعلام نشده، اهمیت اقتصادی آن را باید در مدلی جست‌وجو کرد که از ترکیب برند ورزشی، صنعت مد و بازاریابی بین‌المللی شکل گرفته است.

اقتصاد فوتبال از تبلیغات فراتر رفته است

در فوتبال مدرن، ارزش تجاری باشگاه‌ها دیگر تنها به فروش بلیت، حق پخش و درج نام حامیان مالی روی پیراهن محدود نیست. باشگاه‌های بزرگ جهان، نشان تجاری، بازیکنان، تاریخ، رنگ‌ها و ارتباط عاطفی هواداران با تیم را به دارایی‌هایی تبدیل کرده‌اند که قابلیت بهره‌برداری در بازارهای مختلف را دارند.

بر اساس گزارش Deloitte Football Money League 2026، بیست باشگاه پردرآمد فوتبال جهان در فصل ۲۰۲۴–۲۰۲۵ در مجموع ۱۲.۴ میلیارد یورو درآمد کسب کردند. از این رقم، ۵.۳ میلیارد یورو از محل فعالیت‌های تجاری به دست آمد؛ رقمی معادل حدود ۴۳ درصد کل درآمد این باشگاه‌ها. درآمد تجاری این مجموعه نیز برای سومین سال متوالی، بزرگ‌ترین بخش درآمدی آن‌ها بود.

دیلویت رشد این بخش را به عواملی مانند افزایش درآمد اسپانسری، بهبود عملکرد فروش محصولات و استفاده گسترده‌تر از ورزشگاه‌ها و امکانات باشگاه در روزهای غیرمسابقه مرتبط می‌داند.

در این راستا، همکاری بارسلونا و AMIRI را باید در همین چارچوب تحلیل کرد؛ جایی که این باشگاه با واگذاری فرصت طراحی و معرفی پوشاک رسمی به یک برند مد، به دنبال ایجاد پیوند میان هویت ورزشی و بازار سبک زندگی است. در سوی دیگر، برند AMIRI نیز به اعتبار جهانی باشگاه و قدرت رسانه‌ای بازیکنان دسترسی پیدا می‌کند.

بنابراین، ارزش چنین قراردادی فقط به مبلغ احتمالی آن محدود نیست؛ و دسترسی به مخاطبان جدید، تولید محتوای رسانه‌ای، تقویت جایگاه برند و ایجاد فرصت برای همکاری‌های بعدی نیز اهمیت دارد. البته این منافع بالقوه‌اند و بدون انتشار اطلاعات مالی نمی‌توان میزان سودآوری قرارداد را محاسبه کرد.

درس اصلی برای فوتبال ایران چیست؟

در این میان، مسئله اصلی برای باشگاه‌های استقلال و پرسپولیس، کپی‌برداری از کت‌وشلوارهای بارسلونا نیست؛ بلکه یادگیری شیوه تبدیل هویت باشگاه به محصول و درآمد است.

این دو باشگاه از دارایی‌هایی از جمله هواداران وفادار، نشان‌های شناخته‌شده، رنگ‌های متمایز، تاریخ رقابت، بازیکنان محبوب و حضور گسترده در رسانه‌ها برخوردارند که بسیاری از کسب‌وکارها برای ایجاد آن به سال‌ها سرمایه‌گذاری نیاز دارند با این حال، داشتن چنین دارایی‌هایی لزوما به معنای بهره‌برداری اقتصادی موثر از آن‌ها نیست.

یک پژوهش دانشگاهی درباره راهبردهای درآمدزایی استقلال و پرسپولیس نیز بر ظرفیت‌های درآمدهای رسانه‌ای و تبلیغاتی، تجاری و مدیریتی تاکید کرده است. این پژوهش با استفاده از مصاحبه با ۱۲ متخصص و تحلیل کیفی داده‌ها انجام شده و نشان می‌دهد تنوع‌بخشی به درآمدها می‌تواند بخشی از محدودیت‌های ناشی از ضعف برخی منابع سنتی درآمد فوتبال ایران را جبران کند.

از این منظر، توسعه کسب‌وکار پوشاک و محصولات دارای مجوز باید یکی از اجزای راهبرد تجاری باشگاه باشد؛ نه فعالیتی جانبی که تنها در زمان رونمایی از یک محصول مورد توجه قرار گیرد.

 پیشنهاد اول: راه‌اندازی مجموعه پوشاک رسمی باشگاه

باشگاه‌های استقلال و پرسپولیس می‌توانند با انتخاب طراحان ایرانی و همکاری با تولیدکنندگان معتبر، مجموعه‌ای اختصاصی از پوشاک رسمی برای بازیکنان، مدیران و کارکنان خود ایجاد کنند.

این مجموعه می‌تواند شامل کت‌وشلوار، کت تک، پیراهن رسمی، پالتو، کیف، کمربند و اکسسوری‌های دارای نشان باشگاه باشد. در کنار آن، امکان طراحی محصولات روزمره مانند تی‌شرت، هودی، سویشرت و پوشاک خیابانی با هویت بصری باشگاه نیز وجود دارد.

تفاوت این پیشنهاد با تولید پوشاک معمولی در ایجاد یک هویت طراحی منسجم است؛ چرا که محصولات باید از نظر کیفیت، قیمت، بسته‌بندی و روایت برند، هویت مستقلی داشته باشند و در عین حال، به‌روشنی با باشگاه مرتبط باشند.

برای باشگاه استقلال، ترکیب رنگ‌های آبی و سفید و استفاده مدرن از نمادهای تاریخی باشگاه می‌تواند پایه طراحی باشد. برای پرسپولیس نیز رنگ قرمز، نشان باشگاه و میراث تاریخی آن ظرفیت ایجاد مجموعه‌ای با هویت متمایز را فراهم می‌کند.

در مرحله نخست، بهتر است یک مجموعه محدود و آزمایشی عرضه شود تا میزان تقاضا، قیمت قابل‌قبول، هزینه تولید و حاشیه سود مشخص شود. توسعه تولید باید به نتایج واقعی فروش وابسته باشد، نه صرفا برآورد تعداد هواداران.

 پیشنهاد دوم: همکاری با طراحان و برندهای ایرانی

همکاری بارسلونا و AMIRI نشان می‌دهد باشگاه لزوما مجبور نیست تمام ظرفیت طراحی و تولید را در داخل خود ایجاد کند. در این راستا، باشگاه‌های استقلال و پرسپولیس نیز می‌توانند از طریق قراردادهای مشارکتی با طراحان مد، برندهای پوشاک و تولیدکنندگان محصولات چرمی وارد این بازار شوند. برای مثال، هر باشگاه می‌تواند فراخوانی برای انتخاب طراح یا شریک تجاری برگزار کند. طرح‌ها بر اساس کیفیت طراحی، توان تولید، قیمت، برنامه فروش، رعایت حقوق مالکیت فکری و پیشنهاد مالی ارزیابی شوند.

در این مدل، باشگاه می‌تواند به‌جای سرمایه‌گذاری سنگین در کارخانه، فروشگاه و انبار، از توان تولید و توزیع شریک تجاری استفاده کند. در مقابل، شریک نیز از مجوز استفاده از نشان باشگاه و دسترسی به بازار هواداری بهره‌مند می‌شود.

همچنین در قرارداد همکاری باید سهم هر طرف از فروش، حداقل تضمین مالی، استاندارد کیفیت، مدت مجوز، نحوه گزارش‌دهی، حقوق فروش اینترنتی و برخورد با محصولات تقلبی را مشخص کند.

در این زمینه، سه مدل قراردادی قابل بررسی است:

- حق امتیاز ثابت: شریک تجاری مبلغ مشخصی برای استفاده از مجوز پرداخت می‌کند.

- سهم از فروش: باشگاه درصدی از فروش محصولات مجاز را دریافت می‌کند.

- مدل ترکیبی: حداقل پرداخت تضمین‌شده به‌علاوه سهمی از فروش.

ضمن این که انتخاب مدل مناسب باید بر پایه پیش‌بینی فروش، هزینه‌های اجرایی، ریسک تجاری و توان مذاکره طرفین انجام شود.

 پیشنهاد سوم: استقلال و پرسپولیس، فراتر از لباس رسمی

بازار بالقوه محصولات هواداری به پوشاک تشریفاتی محدود نیست؛ بنابراین این دو باشگاه می‌توانند سبدی از محصولات دارای مجوز ایجاد کنند که گروه‌های مختلف مشتریان را هدف قرار دهد. از جمله این محصولات می‌توان به کیف و کفش، لوازم جانبی، محصولات چرمی، لوازم تحریر، کالاهای کلکسیونی، نسخه‌های محدود با امضای بازیکنان و بسته‌های هدیه سازمانی اشاره کرد.

برای نمونه، مجموعه‌ای با عنوان «میراث باشگاه» می‌تواند به مناسبت سالگرد تاسیس، قهرمانی‌ها یا یادبود بازیکنان برجسته عرضه شود. ارزش چنین محصولاتی فقط در کاربرد روزمره آن‌ها نیست؛ و داستان تاریخی، محدود بودن تعداد و اصالت تاییدشده نیز می‌تواند در تصمیم خرید هوادار اثر بگذارد.

البته کالاهای کلکسیونی و نسخه‌های محدود باید با تقاضای واقعی، کنترل اصالت و قیمت‌گذاری متناسب با بازار همراه باشند. بعلاوه این که تولید محصول گران‌قیمت بدون شناخت قدرت خرید هواداران، ممکن است به انباشت موجودی و زیان منجر شود.

 پیشنهاد چهارم: فروش مستقیم به هواداران و ایجاد باشگاه مشتریان

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تجاری همکاری‌های جدید، امکان ارتباط مستقیم با مشتری است. بنابراین باشگاه‌ها نباید تمام ظرفیت فروش محصولات خود را به فروشگاه‌های واسطه یا تبلیغات در شبکه‌های اجتماعی محدود کنند.

در این خصوص، باشگاه‌های استقلال و پرسپولیس می‌توانند با ایجاد فروشگاه اینترنتی رسمی یا تقویت بسترهای موجود، محصولات دارای مجوز را به هواداران عرضه کنند. در کنار آن، برنامه عضویت هواداری می‌تواند خدماتی مانند تخفیف خرید، دسترسی زودهنگام به مجموعه‌های جدید، محصولات ویژه اعضا و پیشنهادهای اختصاصی شرکای تجاری ارائه دهد.

برای موفقیت این مدل، ثبت سفارش، پرداخت، ارسال، رسیدگی به مرجوعی و پشتیبانی باید قابل‌اعتماد باشد. همچنین اطلاعات مشتریان باید با رعایت الزامات حریم خصوصی و امنیت نگهداری شود.

نکته قابل توجه این که، باشگاه مشتریان زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که به افزایش خرید مجدد، شناخت بهتر تقاضا و بهبود رابطه بلندمدت باشگاه و هوادار منجر شود؛ نه آنکه صرفا به سامانه‌ای برای ثبت نام کاربران تبدیل شود.

 پیشنهاد پنجم: تشکیل واحد مستقل توسعه محصولات و مجوزهای تجاری

برای اجرای چنین برنامه‌ای، پیشنهاد می‌شود هر باشگاه واحدی تخصصی برای مدیریت محصولات دارای مجوز و توسعه کسب‌وکار برند ایجاد کند. وظایف این واحد می‌تواند شامل انتخاب شرکای تجاری، بررسی طرح محصولات، صدور مجوز، نظارت بر کیفیت، مدیریت فروش، حفاظت از نشان تجاری و ارزیابی عملکرد قراردادها باشد.

در صورت توجیه اقتصادی و حقوقی، می‌توان ایجاد شرکت تخصصی یا همکاری با یک شرکت توسعه کسب‌وکار را نیز بررسی کرد. با این حال، ایجاد ساختار جدید به‌خودی‌خود درآمد تولید نمی‌کند؛ ابتدا باید مدل تجاری، بازار هدف، هزینه‌ها و مسئولیت‌های اجرایی مشخص شود.

 جمع‌بندی

همکاری بارسلونا و AMIRI برای فوتبال ایران بیش از آنکه الگویی برای طراحی لباس باشد، نمونه‌ای از مدیریت تجاری هویت باشگاه است. استقلال و پرسپولیس می‌توانند با تکیه بر سرمایه اجتماعی و فرهنگی خود، بازار محصولات هواداری و پوشاک اختصاصی را توسعه دهند و بخشی از ظرفیت اقتصادی برندشان را بالفعل کنند.

با این حال، موفقیت چنین برنامه‌ای به تعداد هواداران به‌تنهایی وابسته نیست؛ بلکه قدرت خرید، اعتماد مشتری، کیفیت محصول، توزیع مناسب، مقابله با کالای تقلبی، قراردادهای شفاف و مدیریت حرفه‌ای تعیین می‌کنند که شهرت باشگاه تا چه اندازه به درآمد واقعی تبدیل شود.

پیشنهاد نهایی آن که استقلال و پرسپولیس به‌جای آغاز هم‌زمان چند پروژه پرهزینه، هر کدام یک مجموعه آزمایشی محدود از پوشاک و محصولات دارای مجوز راه‌اندازی کنند. پس از سنجش فروش و سودآوری، می‌توان این فعالیت را به یک کسب‌وکار منظم و بلندمدت توسعه داد.

گفتنی است "در اقتصاد فوتبال، برند زمانی به دارایی درآمدزا تبدیل می‌شود که از یک نام محبوب به مجموعه‌ای از محصولات معتبر، تجربه خرید مناسب و رابطه‌ای پایدار با مشتریان تبدیل شود."

 مهدی حاجی‌وند، کارشناس اقتصاد ورزش

انتهای پیام/