اخبار · اقتصاد و کسب‌وکار ورزش
باشگاهداری نوین؛ چگونه فوتبال از تیم‌داری به یک بنگاه اقتصادی تبدیل شد؟
باشگاهداری در فوتبال حرفه‌ای این روزها دیگر فقط مدیریت یک تیم برای کسب نتیجه در زمین مسابقه نیست؛ افزایش حجم سرمایه‌گذاری، رشد ارزش رسانه‌ای، توسعه اقتصاد هواداری، تجاری‌شدن ورزشگاه‌ها و ورود فناوری و هوش مصنوعی، مدل سنتی باشگاهداری را تغییر داده است.
به گزارش اقتصاد ورزش، در باشگاهداری نوین، باشگاه به یک «بنگاه ورزشی» تبدیل می‌شود که باید هم‌زمان موفقیت ورزشی، درآمدزایی، کنترل هزینه و افزایش ارزش دارایی‌های خود را دنبال کند. در این راستا، ابعاد اقتصادی این تحول را می‌توان از ساختار مالکیت و حاکمیت شرکتی آغاز کرد.
در مدل جدید، مالکیت، سیاست‌گذاری و مدیریت اجرایی باید تا حد امکان از یکدیگر تفکیک شوند و عملکرد مدیران بر اساس شاخص‌های مشخص مالی، ورزشی و تجاری ارزیابی شود. ضمن این که شفافیت مالی، حسابرسی، مدیریت ریسک، کنترل تعارض منافع و بودجه‌ریزی، دیگر موضوعات جانبی نیستند؛ بلکه بخشی از الزامات یک باشگاه پایدار محسوب می‌شوند.
رشد مالکیت چندباشگاهی
از سوی دیگر، یکی از روندهای مهم سال‌های اخیر، شکل‌گیری «مالکیت چندباشگاهی» است؛ مدلی که در آن یک مالک یا گروه سرمایه‌گذاری، چند باشگاه را در کشورهای مختلف در اختیار دارد و از آنها به‌عنوان یک اکوسیستم استفاده می‌کند. اشتراک بازیکن، استعدادیابی، داده، فناوری، بازاریابی و دانش مدیریتی می‌تواند هزینه‌ها را کاهش و ارزش کل پرتفوی را افزایش دهد. البته این مدل با چالش‌هایی مانند تعارض منافع، رقابت عادلانه و مقررات حاکم بر مالکیت چندباشگاهی نیز مواجه است.
در این میان، آکادمی و توسعه استعداد نیز از یک مرکز هزینه به یک دارایی بالقوه تبدیل شده است. باشگاهی که بتواند بازیکن را با هزینه کمتر شناسایی و توسعه دهد، از سه مسیر استفاده از بازیکن در تیم اصلی، کاهش هزینه خرید بازیکن و فروش او در بازار نقل‌وانتقالات ارزش خلق می‌کند. به همین دلیل، استعدادیابی مبتنی بر داده و استفاده از فناوری و هوش مصنوعی به یکی از اجزای مهم مدل اقتصادی باشگاه‌های مدرن تبدیل شده است.
بازار نقل‌وانتقالات نیز نمونه دیگری از تغییر نگاه اقتصادی است؛ جایی که بازیکن دیگر فقط یک نیروی ورزشی نیست؛ بلکه می‌تواند یک دارایی با ارزش اقتصادی باشد. در این زمینه باشگاه باید هنگام خرید بازیکن علاوه بر توانایی فنی، سن، مدت قرارداد، دستمزد، ریسک مصدومیت، پتانسیل رشد و ارزش فروش آینده را نیز بررسی کند. طبق داده‌های فیفا، حجم مالی بازار نقل‌وانتقالات بین‌المللی فوتبال در سال‌های اخیر به رکوردهای تاریخی رسیده و رشد درآمدهای حاصل از نقل‌وانتقال بازیکنان نیز یکی از نشانه‌های تجاری‌شدن فزاینده فوتبال اروپا است.
ورزشگاه نیز در مدل نوین از یک هزینه زیرساختی به یک موتور درآمد تبدیل شده است؛ جایی که باشگاه‌های بزرگ علاوه بر استفاده از ورزشگاه در روز مسابقه، کنسرت، رستوران، هتل، موزه، فروشگاه، تور، جایگاه‌های ویژه و رویدادهای تجاری، امکان درآمدزایی در تمام طول سال را هم فراهم می‌کنند. گزارش Deloitte نشان می‌دهد ۲۰ باشگاه پردرآمد جهان در فصل ۲۰۲۴/۲۵ در مجموع ۱۲.۴ میلیارد یورو درآمد داشته‌اند که ۲.۴ میلیارد یورو آن از روز مسابقه، ۴.۷ میلیارد یورو از پخش و ۵.۳ میلیارد یورو از فعالیت‌های تجاری حاصل شده است. درآمد تجاری برای سومین سال متوالی بزرگ‌ترین منبع درآمد این باشگاه‌ها بوده است.
تبدیل شدن هوادار به مشتری
در کنار ورزشگاه، هوادار نیز در اقتصاد باشگاهداری نوین از «تماشاگر» به «مشتری و دارایی اقتصادی» تبدیل شده است. باشگاه می‌تواند از بلیت، عضویت، فروش کالا، خدمات دیجیتال، محتوای اختصاصی، خدمات VIP و تجارت الکترونیک درآمد ایجاد کند. مهم‌تر از آن، داده‌های هواداری امکان شناخت رفتار مشتری و شخصی‌سازی محصولات و پیشنهادهای تجاری را فراهم می‌کند. بنابراین شاخص‌هایی مانند درآمد به ازای هر هوادار و ارزش طول عمر هوادار، به معیارهای مهم مدیریت تجاری باشگاه تبدیل شده‌اند.
شراکت تجاری در اسپانسرینگ
اسپانسرینگ نیز از فروش فضای تبلیغاتی به سمت شراکت تجاری حرکت کرده است؛ جایی که اسپانسر در دنیای امروز فقط لوگوی خود را روی پیراهن نمی‌خواهد؛ بلکه به دنبال دسترسی به جامعه هواداری، رسانه، داده، محتوا، تجربه و بازار است. همین تحول باعث شده درآمدهای تجاری در اقتصاد فوتبال اهمیت بیشتری پیدا کنند. Deloitte گزارش می‌دهد درآمد تجاری ۲۰ باشگاه برتر جهان در فصل ۲۰۲۴/۲۵ به ۵.۳ میلیارد یورو رسیده که ۴۳ درصد درآمد مجموع آنها را تشکیل می‌دهد.
تنوع‌بخشی به درآمدها در باشگاه‌های مدرن
نتیجه طبیعی این تحولات، ضرورت تنوع‌بخشی درآمد است. باشگاه مدرن نباید به یک یا دو منبع درآمد وابسته باشد. پخش، اسپانسرینگ، بلیت، ورزشگاه، کالا، هوادار، آکادمی، نقل‌وانتقالات، محتوای دیجیتال و فناوری باید در قالب یک سبد درآمدی مدیریت شوند. آمار UEFA نشان می‌دهد درآمد فوتبال باشگاهی سطح اول اروپا در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۲۸.۶ میلیارد یورو رسید و این رقم در سال ۲۰۲۵ از مرز ۳۰ میلیارد یورو عبور کرده است. با این حال، رشد درآمد الزاماً به معنای سودآوری نیست و افزایش هزینه‌ها همچنان یکی از چالش‌های اصلی فوتبال حرفه‌ای است.
در این ساختار، فناوری و هوش مصنوعی نیز در حال تبدیل‌شدن به لایه هوشمند باشگاهداری هستند؛ از استعدادیابی و تحلیل عملکرد بازیکنان تا شناخت هوادار، قیمت‌گذاری بلیت، پیش‌بینی درآمد، کنترل هزینه و مدیریت ریسک. Deloitte در چشم‌انداز صنعت ورزش ۲۰۲۶، هوش مصنوعی را یکی از عوامل اصلی تحول عملیاتی ورزش و ورزشگاه‌ها را نیز به‌عنوان پلتفرم‌های سرگرمی و تجاری تمام‌سال معرفی می‌کند.
در نهایت، باشگاهداری نوین را باید یک زنجیره خلق ارزش دانست: سرمایه‌گذاری، حاکمیت حرفه‌ای، مدیریت، بازیکن، آکادمی، ورزشگاه، هوادار، برند، رسانه، داده و فناوری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و باید به درآمد متنوع، کنترل هزینه، پایداری مالی و افزایش ارزش باشگاه منجر شوند.
به بیان دیگر، هدف باشگاهداری مدرن فقط قهرمانی نیست؛ بلکه ساختن باشگاهی است که بتواند موفقیت ورزشی را به درآمد، درآمد را به سرمایه‌گذاری و سرمایه‌گذاری را به ارزش پایدار تبدیل کند. این همان فاصله‌ای است که «تیم‌داری» را از «بنگاه‌داری ورزشی» جدا می‌کند.
مهدی حاجی‌وند، کارشناس اقتصاد ورزش
انتهای پیام/
